Εκπαίδευση

Όλοι οι Μικρασιάτες που είχαν εγκατασταθεί στη Σμύρνη και πλούτισαν με το εμπόριο και τη βιομηχανία επιδόθηκαν σε έργα ειρήνης. Κύριο μέλημα τους αποτελούσε η χρήση της ελληνικής γλώσσας η οποία αφύπνιζε την εθνική τους συνείδηση. Προκειμένου λοιπόν να εξασφαλιστεί η εκμάθηση και διάδοσή της ίδρυσαν εκπαιδευτήρια σε μεγάλες πόλεις όπως Σμύρνη, Φιλαδέλφεια, Κυδωνίες (Αϊβαλί), Πέργαμος.

Ευαγγελική Σχολή

Η Ευαγγελική Σχολή που αποτέλεσε ένα από τα πιο σπουδαία εκπαιδευτήρια ιδρύθηκε το 1733 και τέθηκε υπό την προστασία του αγγλικού προξενείου της Σμύρνης. Συντηρούνταν από δωρεές, εράνους, προσφορές ευεργετών και εύπορων μελών. Γρήγορα δημιούργησε πολλά παραρτήματα. Το 1894 ίδρυσε ανεξάρτητη εμπορική σχολή και τμήμα ξένων γλωσσών. Οι τελειόφοιτοι της μπορούσαν να εγγράφονται στο πανεπιστήμιο χωρίς εξετάσεις. Το σχολικό έτος 1919-1920 είχε 585 μαθητές ενώ η εμπορική σχολή 190.

Το Φιλολογικό Γυμνάσιο

Ιδρύθηκε το 1809 και υπήρξε το «αντίπαλον δέος» της Ευαγγελικής Σχολής. Ξεπέρασε σε γνωσιολογικό και μεθοδολογικό επίπεδο την Ευαγγελική Σχολή, ωστόσο η έντονη διαμάχη ανάμεσα στα δύο εκπαιδευτήρια οδήγησε στην παύση λειτουργίας του Γυμνασίου το 1819.

Σχολεία Θηλέων

Μαζί με τα σχολεία για αγόρια δημιουργήθηκαν και τα σχολεία θηλέων. Μέχρι τις αρχές του 18ου αιώνα η παρουσία γραμματισμένης γυναίκας ήταν σπάνια. Μόλις όμως έγινε αντιληπτή η σπουδαιότητα της γυναικείας μόρφωσης γέμισε όλη η Μ. Ασία με παρθεναγωγεία ως το τελευταίο χωριό. Γύρω στα 1900 όλα τα κορίτσια μάθαιναν γράμματα. Στα πιο γνωστά παρθεναγωγεία συγκαταλέγονται:

  • Το παρθεναγωγείο της Αγίας Φωτεινής ή Κεντρικό παρθεναγωγείο, το οποίο ιδρύθηκε το 1830. Ήταν πλήρες γυμνάσιο και αργότερα ίδρυσε εμπορικό τμήμα και σχολείο διδασκαλισσών.
  • Το Ομήρειο Παρθεναγωγείο που ιδρύθηκε το 1881 με δύο τάξεις νηπιαγωγείου, πέντε τάξεις ελληνικού σχολείου και πέντε τάξεις γυμνασίου. Σκοπός των παρθεναγωγείων ήταν η εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας και η απόκτηση γνώσεων που αρμόζουν στο κοινωνικό προορισμό των γυναικών.

Εκτός από τα προαναφερόμενα λειτουργούσαν άρτια οργανωμένα περισσότερες από τριάντα(30) ενοριακές σχολές, ιδιωτικά εκπαιδευτήρια καθώς και ξένα σχολεία. Στην Ιωνία το 1922 λειτουργούσαν 240 εκπαιδευτήρια με 900 καθηγητές και 40.000 μαθητές. Τα τουρκικά ήταν 98 με 6.300 μαθητές.

Επί Ύπατης Αρμοστείας (1919-1922) καταβλήθηκε τεράστια πνευματική και πολιτιστική προσπάθεια και πέρα από τα υπάρχοντα εκπαιδευτήρια ιδρύθηκαν νέα στα οποία υπηρετούσαν μικρασιάτες εκπαιδευτικοί που είχαν μετεκπαιδευτεί σε ανώτατα ιδρύματα της Ελλάδας. Κορύφωση αυτής τη προσπάθειας για την προαγωγή των ελληνικών γραμμάτων αποτέλεσε η ίδρυση του ελληνικού Πανεπιστημίου στη Σμύρνη υπό την ηγεσία του διεθνούς φήμης καθηγητή Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή. Το Πανεπιστήμιο επρόκειτο να λειτουργήσει το Σεπτέμβριο του 1922 αλλά η καταστροφή ανέστειλε τη λειτουργία του.

 

 

pic10
pic14
pic15
pic16
pic19
pic20
pic21
pic23
pic29
pic4
pic5
pic9
01/12 
start stop bwd fwd

 

 

Τυπογραφεία

Συγγενής υπηρεσία με τη λειτουργία των εκπαιδευτηρίων ήταν και αυτή των τυπογραφείων. Στη Σμύρνη υπήρχε τυπογραφείο από το 1813. Από τότε ο αριθμός τους αυξήθηκε για να φτάσει το 1905 στα δέκα τέσσερα (14)τυπογραφεία καλά καταρτισμένα.

Σύλλογοι και σωματεία

Η πνευματική κίνηση στη Σμύρνη συμπληρωνόταν από τη δραστηριότητα συλλόγων και σωματείων, εκπαιδευτικών, θρησκευτικών, μουσικών, γυμναστικών. Το 1818 ιδρύθηκε ο πρώτος ελληνικός σύλλογος «Η Ελληνική Λέσχη» και στη συνέχεια «Το Μουσείο», «Το Φιλολογικό Μουσείο», «Ο Όμηρος» που εξέδιδε και περιοδικό, «Το Λαϊκό Κέντρο», «Η Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα» καθώς και οι γυμναστικοί σύλλογοι «Πανιώνιος» και «Απόλλων». Η ανώτερη τάξη της Σμύρνης επιβεβαίωνε την κοινωνική της υπεροχή ιδρύοντας λέσχες («Λέσχη των Κυνηγών», «SportingClub») όπου το ελληνικό στοιχείο συνυπήρχε με τις άλλες αστικές ελίτ.

Ελληνικός Τύπος

Η έκδοση μιας εφημερίδας στην Τουρκία δεν ήταν εύκολη υπόθεση. Οι αρχές με δυσκολία και φειδώ έδιναν την άδεια. Η διατήρησή τους ήταν επίσης προβληματική γιατί υπήρχε σωρεία απαγορεύσεων. Αν και η παρουσία της πρώτης εφημερίδας «Ο Φίλος των Νέων» χρονολογείται από το 1831 και ακολουθήθηκαν αρκετές αργότερα καμιά δεν ήταν μακρόβια. Από το 1860 -1870 εκδίδονται η «Ευσέβεια», «Σμύρνη» (1870-1876), η «Νέα Σμύρνη» (1876-1814), η «Πρόοδος» (1871-1912), η «Ημερησία» (1899-1913), η «Αρμονία» (1838-1922). Η μακροβιότερη εφημερίδα ήταν η «Αμάλθεια» (1838-1922) η οποία τάσσονταν υπέρ της ελληνο-οθωμανικής προσέγγισης και κατά του δημοτικισμού. Την επιτυχία της ζήλεψαν πολλοί και από το 1831 έως το 1922 εκδόθηκαν κατά καιρούς εκατόν τριάντα πέντε (135) ελληνικές εφημερίδες και περιοδικά έναντι δεκαέξι (16) τουρκικών, τριάντα τεσσάρων (34) αρμενικών, δώδεκα (12) εβραϊκών, μιας (1) ιταλικής και είκοσι δύο (22) γαλλόφωνων.

 

pic3
pic32
pic33
pic34
pic35
pic53
pic57
pic6
pic60
pic64
pic65
pic66
pic67
pic68
pic7
pic8
01/16 
start stop bwd fwd

 

Σύστημα Υγείας

Η περιοχή της Ιωνίας διέθετε μακραίωνη παράδοση στον τομέα της ιατρικής. Η παρουσία του Ιπποκράτη στην Κω απέναντι από τα μικρασιατικά παράλια, το Ασκληπιείο της Περγάμου και η λειτουργία της Ερασιστρατείου Ιατρικής Σχολής από το 100 π.Χ. επιβεβαιώνουν αυτή την παράδοση της οποίας η συνέχεια υπήρξε λαμπρή όπως φαίνεται από την ίδρυσή του Γραικικού Νοσοκομείου το 1723.

Η ύπαρξη πολλών εθνοτήτων Ελλήνων, Τούρκων, Εβραίων, Αρμενίων, Φράγκων δημιούργησε την ανάγκη οργάνωσης «νοσοκομειακής περίθαλψης» από κάθε κοινότητα. Λειτουργούσαν λοιπόν τα εξής νοσοκομεία: Το ολλανδικό, το καθολικό, το ελληνικό (Γραικικό), το αρμενικό, το εβραϊκό, το αγγλικό και επί ελληνικής διοίκησης το στρατιωτικό.

Το 1922 το Γραικικό ήταν το μεγαλύτερο νοσοκομείο, τα τριάντα πέντε (35) από τα πενήντα (50) φαρμακεία ελληνικά και οι εκατόν τρεις (103) από τους εκατόν είκοσι πέντε (125) γιατρούς ήταν Έλληνες. Το Γραικικό συντηρούνταν από την ελληνική κοινότητα και διέθετε χειρουργεία ανδρών και γυναικών, δύο παθολογικές κλινικές, μαιευτική κλινική, οφθαλμολογική κλινική, γηροκομείο και φρενοκομείο. Διέθετε καταρτισμένο προσωπικό που είχε σπουδάσει σε πανεπιστήμια της Ευρώπης. Άλλωστε μετά την καταστροφή οι περισσότεροι γιατροί έγιναν καθηγητές στα πανεπιστήμια Αθηνών και Θεσσαλονίκης. Παράλληλα με την Ιατρική επιστήμη αξιοσημείωτη ήταν και η πρόοδος της φαρμακευτικής. Τα περισσότερα φαρμακεία διέθεταν πλήρως εξοπλισμένα χημικά και μικροβιολογικά εργαστήρια και ένα εξεταστήριο όπου ιατροί εξέταζαν ασθενείς καθώς στην πόλη δεν λειτουργούσαν ιδιωτικά ιατρεία.

 

pic30
pic31
pic36
pic37
pic40
1/5 
start stop bwd fwd

Βιβλιογραφία

Κλεάνθης, Φ. (1998, Μαϊου 3). Ο Ελληνικός Τύπος. Εφημερίδα Καθημερινή σελ.18-20. Αθήνα

Μαμώνη, Κ & Ιστικοπούλου, Λ. (2006). Σωματειακή Οργάνωση του Ελληνισμού στη Μικρά Ασία (1861-1922). Αθήνα: Εστία

Νάσιουτζικ, Π.(2003, Αυγούστου 28). Ελληνικά Σχολεία και Αμερικάνοι. Εφημερίδα Ελευθεροτυπία, τεύχος 200, Ιστορικά. Αθήνα

Παπαδογιαννάκης, Ν. (1998, Μαϊου 3). Το σύστημα υγείας της Σμύρνης. Εφημερίδα Καθημερινή σελ. 28-29. Αθήνα

Σολδάτος, Χ. (1991). Η εκπαιδευτική και πνευματική κίνηση του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας: 1800-1922. Αθήνα: Γρηγόρης